28 sierpnia, abo Ślōnsk, kiery niy mieści sie w rubryce „narodowość”

Sōm daty, kere przechodzōm bez kalendorz cicho, bez wielkigo halo. A sōm tyż takie, co jak na nie popatrzisz, to mōsz wrażynie, że Ślōnsk som sie pod nosem uśmiecho i godo:
— No i co? Dalej bydziecie prōbowali mie wciepać do jednej szufllodkiy?
Bo weźmy taki 28 sierpnia.
W 1595 roku, na zamku Gryf, urodziōł sie Hans Ulrich von Schaffgotsch. Ślōnski szlachcic, wojok, człowiek wielkigo majōntku i jeszcze wiynkszych ambicyj. Hajoł we wojnie trzydziestoletnij, zwiōnzany był z Wallensteinym, a na kōniec cesarsko polityka zrobiōła to, co polityka umi nojlepi — najprzōd wyniosła człowieka wysoko, a potym uznała, że jednak za wysoko. Schaffgotsch ôstał ôskarżōny ô zdrada i stracōny we Ratyzbonie.
I już tukej mōmy piykny ślōnski paradoks.
Bo on niy był „Polokiem”, niy był „Niemcym” w dzisiejszym znaczeniu tego słowa. Był Ślōnzokym ze świata cesarstwa, kaj granice, jynzyki, wiara i lojalności wyglōndały zupełnie inkszyj niż nasze dzisiejsze mapy.
A co nojlepsze — jego siostra, Barbara Agnes, wyszła za inkszego człowieka z tej naszej ôpowieści.
Bo tego samego dnia, ino cztyry lata pryndzyj, w Oławie urodziōł sie Jan Chrystian brzeski, ksiōnżę ze ślōnskij linii Piastōw. Urodziōł sie 28 sierpnia 1591 roku i należoł do dynastii, kerej korzyni były głymboko w ślōnskij ziymi.
Bo był potomkiym ślōnskich Piastow
No i co teroz?
Czyli „nasz”?
A może „niemiecki”, bo politycznie i kulturowo funkcjonowoł we świecie Rzeszy?
A może ślōnski?
No właśnie.
Bo jak  człowiek zaczyno grzebać we historii, to ōroz wychodzi na jaw, że narodowość to je czasym dużo młodszy wynalazek niż człowiek, kerego chce sie niōm opisać.
Jan Chrystian był kalwinym, ksiōnżęcym Piastym, włodarzōł ślōnskimi ksiynstwami, mioł swoje interesy, swoje wojny, swoje problymy i swoje układy. A jak przyszła wojna trzydziestoletnio, Ślōnsk zas pokōzoł, że niy ma jednej prostyj historyjki.
I właśnie w tym samym  krōngu pojawio sie Schaffgotsch.
Dwa chlopy  Jedna data. Jedna ziymia.
A dzisioj na zicher jedyn ôd drugigo dostałby etykieta:
„ten nasz” abo „ten niy nasz”.
Historia by sie ino lachala z nich. 
Bo historia niy je Facebookym. Ni mo tam przycisku „wybier narodowość i przyndź dalij”.
A potym momy rok 1797 i Brzeg.
Tam 28 sierpnia przyszoł na świat Karl Otfried Müller — uczony, filolog klasyczny, archeolog, człowiek, kiery poszoł szukać Grecji aż do starożytności. Urodziōł sie na Ślōnsku, w Brzegu, a późnij zrobiōł kariera jako uczony niemiecki i profesor. Zajmowoł sie starożytnōm Grecjōm, mitologiōm, sztukōm i historiōm.
Czyli juzas:
Ślōnsk znaczy cołki Wielgi świat.
Bo to je tyż jedna z naszych  ślōnskich specjalności.
Tukej sie człowiek rodzi.
Potym wyjeżdża i robi wielko rzecz.
A po dwustu latach jakiś mondry zaczyno sie sprzeczać, czy on był „nasz”.
A jo by pedzioł:
— Był ze Ślōnska. To już je doś dobry powōd.
A coby nom przypadkiem niy było za bardzo historycznie, to 28 sierpnia 1849 roku w Cieszynie urodziōła sie Anna Gräfin Pongrácz — pisarka i poetka, zwiōnzano ze światem austriackim i węgierskim. Pisała po niemiecku, żyła w Wiedniu, a późnij przeniosła sie na Węgry.
I zaś Ślōnsk robi swoja sztuczka.
Cieszyn.
Ślōnsk Austriacki.
Niemiecki jynzyk.
Wiedeń.
Budapeszt.
Literatura.
Arystokracja.
A nad tym wszystkim ta sama ślōnsko ziymia.
Ktoś powiy:
— To niy była Polka.
Inny:
— To była Nimka.
Trzeci:
— Austriaczka.
Czwarty już bydzie wyciōngoł mapy, paszporty i genealogia.
A Ślōnzok ino siedzi na ławce, pije kawa i godo:
— Chopy, dejcie pozōr. Jo żech tu był przed wami wszyskimi.
A na kōniec 28 sierpnia przinosi nom jeszcze jednō postać — już ze świata, kiery mōmy w pamięci dużo bliżyj.
W 1995 roku we Paryżu umarł Gerard Wilk, urodzony we Glywicach. Tancerz, baletowy artysta, solista Teatru Wielkiego, człowiek, kiery tańcym zdobył se kōnsek świata. Był zwiōnzany ze scenōm polskōm, ale jego droga artystyczno prowadziōła daleko poza granice .
I tak sie ta nasza data piyknie zamyko.
Od zamku Gryf, przez Piastōw, Brzeg, Cieszyn, aż po Gliwice i Paryż.
Szlachcic.
Ksiōnżę.
Uczony.
Pisarka.
Tancerz.
Roztomajte wieki,  jynzyki, rōżne wiary, rōżne państwa.
A jednak jedyn wspōlny mianownik:
Ślōnsk.
I może właśnie to je nojwiynkszo lekcjo, jakō nom Ślōnsk dowo.
Bo Ślōnzok niy musi sie pytać:
„Czy jo je dostatecznie polski?”
ani:
„Czy jo je dostatecznie niemiecki?”
Może spytać:
„A czy jo je dostatecznie swōj?”
Bo tukej przez stulecia ludzie żyli pomiyndzy światami. Jedni godali po polsku, drudzy po niemiecku, inni po czesku. Jedni byli katolikami, drudzy luteranami, trzeci kalwinami. Jedni służyli cesarzowi, drudzy królowi, trzeci inkszym panom.
A ziymia?
Ziymia miała to wszystko kajś.
Rosła trowa.
Płynōła Odra.
Kwitły Strōmy i blumy. 
Dym szedł z kominōw.
Gruby fedrowały.
Kościoły biły na godzina.
Ludzie rodzili sie, umierali, zakochiwali, wsadzili sie i robili swoje.
I Ślōnsk trwoł na swoim 
Może wiync skuli tego tak niy lubia, jak ktoś próbuje Ślōnzokowi wytłumaczyć, kim ôn „naprowdy” je.
Bo jak sie wejrzy na taki 28 sierpnia, to widać jak na dłoni:
Ślōnsk niy je jednym kolorym.
Je jak stary ślōnski kredens — kupa szuflad, a w kożdyj inkszo historyjo.
I tak to ze starymi kredynsami bywo:
nojgorzij, jak przychodzi jakiś mondry i chce go wyciepać, bo mu sie niy zgadzo z wystrojem.
Jo bych go zostawiōł.
Bo swoje przeżył.
Dużo widzioł.
I jeszcze niyjednōm historyjō mo do ôpedzyniŏ.
A jak sie go dobrze słucho, to słychać w nim głos tych wszystkich, co byli przed nami.
I może właśnie tym je Ślōnsk:
niy jednōm odpowiedziōm, ino pytaniym, kere trwo już setki lot.
A odpowiedź?
Ta se może spokojnie poczekać.
Bo Ślōnsk, jak kożdy porzōndny Ślōnzok, wiy swoje:
„Niy trza sie szarpać. Czas pokoże.”