Ô czterech (a tak naprowda piyńciu) Ślōnskich Świyntych Gōrach

Starzi godali, że Ślōnsk niy stoi na granicach, ino na gōrach. A te gōry sōm jak palce jednej rynki – każdo inkszo, ale bez jednyj rynka niy chwyci.

1. Anaberg – Gōra Słowa i Przysiōngi

Anaberg – Gōra św. Anny – boła najniyżso, ale najgłośniyjszo.

Tam sie skłodało przysiōngi: – przed Bogym

– przed babōm

– przed sobōm

Godali, że kej ktoś skłodoł fałszywōm przysiōng, to gōra niy ryczała – ino cisza po nim rosła, aż sie gubiōł w życiu.

Za Prusōw tam stawiali krzyże, kaplice, tablice – ale stare kamienie pod nimi pamiyntały inksze imiona.

Anaberg pilnowała, coby słowo jeszcze coś znaczyło.

2. Ślynża – Gōra Ciała i Krwi

Ślynża boła starszo niż kościoły, starszo niż państwa.

Tam niy szło sie modlić po cichu. Tam sie tańcowało, krzyczało, krwawiło.

Godali, że: – kamienie sōm ciepłe

– ziemia oddycho

– a nocōm coś chodzi bez nōg

Ślynża niy pytała, kim jeżeś. Pytała ino:

„Czyś je gotōw oddać kawałek siebie?”

Za pruskich czasōw żołniyrze niy chcieli tam nocować. A geodety robili znaki – ale rano znaki leżały krzywo.

Ślynża pilnowała, coby człowiek pamiyntoł, że je częścio ziemi, a niy ino urzōndnikym.

3. Schneekoppe [Śnieżka]– Gōra Milczōncy i Granicy

Schneekoppe boła najwyżsZo, ale niy najważniyjszo.

Tam sie niy godało.

Tam sie słuchało.

Mgła brała imiona, wiater brał myśli, a kamień sprawdzoł, czy jeżeś pusty w środku.

Godali, że Schneekoppe je bramōm – niy do nieba, ale do pamięci starszyj niż ludzie.

Kto prziszōł z miarōm, ten wrōciōł bez niej.

Kto prziszōł bez niczego – ten czasym wrōciōł z prawdōm.

4. Biskupio Kopa – Gōra Granicy

To je gōra, kero widzōm wszyscy – ale rozumiejōm nieliczni.

Granica państw, diecezyj, porzōndkōw.

Ale pod spodkym – granica w człowieku.

„Tu niy pytajōm, skōnd jeżeś.

Tu pytajōm, kaj idziesz.”

Za pruskich czasōw myśleli, że to ino słupek.

Ślōnzoki wiedzieli, że to prōg.

A pionto gora…

Pionto gōra niy mo imienia.

I nigdy niy mioła.

Bo kej coś mo imie – można to wpisać do ksiōng.

A pionto gōra niy chce być wpisano.

Starziki godali tak:

„Pionto niy leży na mapie.

Pionto pojawio sie, kej człowiek przeszoł wszyjske cztery –

i niy chcioł nic za to.”

Jednym sie ukazo jako:

pagōrek za familokym

grubo hołda po zamkniyntyj kopalni

pusto polana w lesie

abo nic – ino uczucie, że już wiesz

Na piontyj gōrze niy dostowosz nic.

Tam ino zostawiosz:

pycha

strach

potrzeba bycia kimś inkym

„Kto znol pionto, tyn już niy musi iść wyżyj.”

Dlŏ kogo to je

Niy dlŏ pielgrzymōw.

Niy dlŏ uczōnych.

Niy dlŏ urzōndnikōw.

Ino dlŏ tych, co:

wrōcili na dół

i robiōm swoje, po cichu

bez potrzeby, coby im kto dziyńkowŏl