Skarbnik, kery wandrowoł po łaziskich grubach.
Resume - SKARBNIK Z BOLKA
Wachtyrz podziymnych skarbōw, etatowy straszyciel, dobry duch wōnglŏ, niyformalny HR na grubie.
Miyjsce roboty : Gruba "Bolesław Śmiały"
Kōntakt: Niy ma. Jak trza, to sōm cie znojdzie.
DOŚWIADCZYNIE ZAWODOWE
Skarbnik Gruby "Bolesław Śmioły" - Ôd dycki do dzisioj
Strŏszanie grubiŏrzōw klangym kluczy i wzdychaniym zza szybu.
Miganie blyndkōm jak idzie co niydobrego.
Egzekwowanie prawideł moralnych na dole (niyprzeklinaniŏ, niykarmienio szczurōw Hauskyjzōm, zŏkŏz kryńcyniŏ rukcugym w lewo strōna).
Przipolanie rzici cwaniakōm kierzi chcōm wyniyś wiyncyj aniżeli nŏleży. (klocki, abo inkszych niy swoich rzeczy)
Monitoring chodników – bezpiecznij aniżeli BHP i tōnij aniżeli kamery.
WYKSZTAŁCYNIE
Akadymijŏ Hajerskŏ we Bytōmiu
Specjalizacyjŏ: Wachowanie grubiŏrzōw.
Praca dyplomowo: „Wpływ czystego sumiyniŏ na jakość urobku.”
JYNZYKI ÔBCE
Gŏdka ślōnsko we ôryginale
Łacina grubowo - tyla ino co trzeba.
REFERYNCYJE
„Czasym jak mi sie coś śni, to to je prawie ôn.” – Jacek z Gardawic, na pynzyji
„Oddołech mu rŏz klapsznita, i ôd tyj pory mōm spokojne szychty.” – Grzegorz „Szczurek” M., kōmbajnista
„Coś ô nim wiym, ale wola niy gŏdać, coby mie niy słyszoł.” – Frida z płōczki
„Niy widziałech, ale czuja, iże bōł.” – Erich z szoli
“Uretowoł mie ôd zawału na 300m. Niystety zawoł serca to już niy jego kōmpetyncyjŏ. Ale żech sie wylizoł. Bez dwa tydnie do żłoba posyłoł mi codziynnie apluziny. “ — Antoni „Fifek” z Princoka, ślusorz.
„Straciōłch fojstlik. Nastympnego dnia bōł na mojim biōrku, ale podpisany: "Niy kōmbinuj, gōwniorzu."” — Dariusz “Kryja”, sztajger
„Zamrugoł mi dugimi światłami we chodniku . Zrozumiołch: mōm iś w kōńcu na pynzyj.” — Sztefan z Mokrego, przodowy
„Niy gado nic, ale jak sie popatrzi, to wiysz, iże mŏsz przestać tkać nos w niy swōj metanōmierz.” — Pyjter ” Brecha” ze Średnich, strzałowy.
„Jak wypuściōł przeciōng w łaźni, to wszyjscy już wiedzieli jak sie może pulok skurczyć z zimna. Taki kōnda z niego” — Heniek “Hajnel”, elektryk
„Znŏ moje grzychy lepij aniżeli moja starka. I tak mi przaje.” — Mirek z Hōndykolōni , kōmbajnista
„Rŏz mi pōmōg – ściana sama sie obudowała..” — Zdzichu B., Oddział G III
„To je jedyny chop co robi na grubie, kery niy mo wypłacanyj Barbōrki i 14-stki.” — Krista, Ksiyngowo
„Skarbnik. Inŏ ôn mie suchoł, jak gŏdołch do siebie na nocce.” — Rōmek , dozór nocny
“Wloz mi do snów i pedzioł: ‘Weź urlaub, chopie, bo ci cuker skoczy.’ I posuchołch. To był nojlepszy tydziyń we Jaszowcu.” — Andrzej, kōmbajnista emeryt.
„Jak prziszoł na zgrōmadzynie związków, to nawet przewodniczōncy pysk zawar.” — Lyjna, sekrytŏrka ZZG
A co by pedzioł sōm ô siebie…
Siedza sam, pod ziymiōm, sōm jak palec, i wziyno mnie na wspominanie…
Jak ino ludzie wydłubali piyrszy kobel wōnglŏ we Łaziskach, zaczōn żech moja posługa na łaziskij ziymi. No bardzij pod niōm. Ôd 1779 roku miołch zŏwdy coś do roboty. Robił żech za wachtyrza gruby i grubiŏrzy. Czasym musioł żech pokŏzać kerymuś kaj jego plac, pogrozic palcym. Czasym żech gnoł chopōw jak sie bergi sypały. Ôtwiyrali gruby i zawiyrali. Skiż tego, jo tyż żech sie musioł durś przekludzać. No cōż tako robota.. Cołke życie na kofrach.
Nojprzōd miyszkołch w „Szczyńściu Henryka”, w Łaziskach Dōlnych.
Oj, piyknŏ to była dziura w ziymi – wōngel czŏrny jak piyrza kruka, a piyrszy szychtowy buczek bōł sam ajnfachowym zwōnkym zawieszōnym na hŏku.
Pamiyntōm grubiŏrza Franciszka, co za piyrszy geltag kupiōł żōnie korale – rozpadły sie w tydziyń, ale chodziyła hyrskŏ, bo miała „czerwōne byrki”.
„Szczyńście Henryka, szczyńście i mrok, w twojim tretuarze zaczōn sie mōj krok…”
Potym w 1797 roku musiołch sie przeniyś do „Wiernyj Karoliny” w Łaziskach Średnich.
Karolina była wiernŏ… ale niy mie. Jeji tretuary były sztram, a podparte starymi balkami z dymbu.
Pamiyntōm starego Wincentego, co przed kożdym sjazdym całowoł swoja blyndka, bo gŏdoł, iże jak pocałujesz światło, to niy zgaśnie w ćmoku. To jŏ mu roz gŏdōm. Chopie niy całuj tyj lampki, bo bydźesz mioł liszaje. Szkoda mi go było, beztōż wachowoł żech, żeby mu nigdy niy zgasła.
„Wiernŏ Karolino,czy słyszysz mōj głos? We twojich pokładach ôstoł tyż mōj los…”
W 1817 roku zbudowali „Nowõ Nadzieja”. Jŏ tyj nadzieje za barzo niy miołch – piyrszego dnia zaloło szyb i trza było retować kōnie. Wyciōngali jy na sznōrach, mokre, dygoczące, a jedyn z grubiŏrzōw pedzioł: „Te kōnie sōm mōndrzyjsze ôd nŏs, bo chcōm na powiyrchnia, a my schodzymy na dôł dobrowolnie.”
„Nowŏ Nadziejo, nadziejo bez słōw, niy było sam słōńca, niy było sam snōw…”
W 1835 wpŏd żech do „Szpaśnego Widoku”. Widok baj niy bōł szpaśny – czŏrne ściany, wilgoć i dwōch grubiŏrzōw, co sie dycki wadziyło ô pajda chleba. Pamiyntōm, jak jedyn w kōńcu drugimu pedzioł: „Ty weź skōrka, jŏ wezna kruszki, a rest ôddōmy szczurkom, bo i tak sam reskyrujōm.”
„Szpaśny Widoku, eli śmiejesz sie dzisioj? Kej słysza twōj dych, płaczki w ôczach wiszōm...”
W tym samym roku ôtwarli „Marta Waleska”. Marta była jak szwigra – zimno i wymŏgajōncŏ. Kejś jedyn grubiŏrz ôstawiōł w nij drzewiany krziżyk na bolce ociosowej i gŏdoł: „Jak mie sam zasuje, to chociŏż bydōm wiedzieć, iże rzykołch.”
„Marto Walesko, krōlowŏ ćmawych zalōw, we twojich chodźbach ôstawiōłch żŏl…”
W 1837 musiołch ślyź do „Bōg z Nami”, co potym nazywała sie „Waleska”. Oj, rzykołch tam dziynnie, coby ich niy zasyuło. Bōł tam taki mody grubiŏrz, Erich, co dziynnie rysowoł kryjdōm na deskach szybów serce i litera E. Myślołch, iże to miano dziouchy, a to ôn sōm siebie podpisowoł, coby ôstawić szlak, keby…
„Bōg z Nami pod ziymiōm, Bōg z Nami w mgle, kej lampy gasnyły, ôstŏwoł ciyń…”
1839 rok, nowŏ przekludzka – „Uciecha Augusty” w Łaziskach Górnych. Augusty było mi żŏl, bo jeji uciecha skōńczyła sie społym z piyrszym tōmpniyciym. Pamiyntōm, jak po tym szoku jedyn z starych grubiŏrzōw pedzioł: „To ino Matka Ziymia przewrŏcŏ sie na drugi bok, coby nōm niy było za wygodliwie.”
„Uciechy Augusty, twōj śmiych je jak rzyka, dudni jak woza żelaznŏ sztreka…”
W 1841 wkludziyli mie do „Fryderyka” i zarŏz potym do „Bonaparte”. Bonaparte chcioł reskyrować światym, a jŏ – ino blyndkōm karbidową moich chopôw na dole. Grubiŏrze gŏdali, iże w „Bonaparte” wōngel bōł tak twardy, iże nawet Napoleon by sie poddoł.
„Fryderyk i Bonaparte, dwie gruby, jedyn świat, wōngel wŏs łōnczył jak jedyn szlak…”
W 1842 roku zamiyszkołch w „Świyntyj Annie”. Świyntŏ Anna była dobrŏ. Żŏdyn tam niy zginōł bez piyrsze miesiōnce. Aże dziwne. We tamtych czasach tyla chopōw poszło na wieczno szychta pod wōnglym. Grubiŏrze wiyszali w nij ôbrŏzki ze Świyntōm Berblōm na kożdyj balce – powstała podziymnŏ kapla bez ksiyndza. Z Berblom dobrze mi sie robiło.
„Świyntŏ Berblo pod ziymiōm, świyntŏ Berblo we snach, chrōniyłaś grubiŏrzōw, kej przichodził strach…”
W 1845 ôtwarli „Szczyńście Henryka II”, to znaczy „Nowe Szczyńście Henryka”. Nowe szczyńście, stare problymy – woda we szybie i szczury. Kamraty grubiŏrzy. Kaj ône sōm to kożdy przeżyje. Kej sie tracōm , padom chopōm - pitomy. Bōł tam jedyn szczur tak ruby, iże grubiŏrze nazwali go „Baryła” i ôstawiali mu kruszki, coby niy podgryzoł strzewikōw. Żyli zusmen do kupy jak familijo.
„Nowe Szczyńście Henryka, stare ściany i pył, kaj Henryk bōł szczyńśliwy, kożdy dugo żōł…”
W 1849 prziszła kolej na „Brada” w Łaziskach Górnych. Brada była twardŏ jak ôcyl, miano miała ôd jednego szpeca ôd grubōw Juliusa Bradego. Dobry chop z niego był. Rychtig fachman. Tam piyrszy rŏz zobŏczōłch grubiŏrza, co prziwiōnzoł do blyndki karbidowej kōncek zdrzadełka, coby „trocha słōńca wiyncyj pod ziymiōm mieć”.
„Brado moja , Brado staro, we twojich tretuarach czŏrne zło gorało…”
W 1855 miołch dwa nowe lokum – „Ksiynżno Augusta i „Bogosławiyństwo Trautscholda”. Bogosławiyństwo, padŏsz? Z mojij blyndki durś kidała petrolejowo płaczka. Grubiŏrze tam śpiywali „Głymbij i głymbij, bele niy w dōł za głymboko”, coby sie niy bŏć sjazdōw.
„Hercogino Augusto i Trautscholda ciyń, bogosławiyństwa brakło, kej sie kōńczył dziyń…”
Potym bōł szyb Hoffmann w 1891. Bōł tak wōnski, iże nawet jŏ, duch gruby, musiołch wciōngać brzuch. Grubiŏrze szpasowali, iże to szyb dlŏ kopruchōw, niy dlŏ ludzi. Nawet “Baryła” miołby biyda sam tyrać.
„Hoffmannie wōnski, Hoffmannie zły, fto ciebie pamiyntŏ, mŏ pod ziymiōm sny…”
W 1902 wpŏd żech do „Szczyńściŏ Henryka III” we Wyrach, co potym nazwali “Powstańców”. Myślołch, iże to już kōniec wandru… ale kaj tam. Pamiyntōm modego grubiŏrza, co wziōn pod ziymia cyja i groł w czasie pauzy – cołke tretuary dudniły, choby wōngel sōm tańcowoł.
„Henryku trzeci, Powstańców grōb, we twojich tunelach ôstawiōłch swōj trōd…”
W 1914 ôtwarli „Książątko” w Łaziskach Górnych. Stōnd tyn Princok.Małe, słodke Książątko… ale pylica takŏ sama jak w kożdyj inkszyj grubie. Grubiŏrze nazywali ja „żłobkiem wōnglŏ” i gŏdali: „Niych sie wychowie na srogõ gruba”. Długo niy fedrowała. Na jeji placu terŏz stoji werk.
„Ksionżōntko maluśke, ksiōnżyncy dwōr, a pod twojim trōnym czaił sie bōl…”
W 1925 połōnczyli „Szczyńść Boże” i „Szczyńście Henryka” w „Zjednoczōnõ Gruba Aleksander”. Oj, było tam sztram, jak w karbidówce bez knota. Pamiyntōm grubiŏrza Alberta, co gŏdoł: „Niych mie sam zasuje, bele w tyj samyj wŏrsztwie co rest familije.”
„Aleksandrze, krōlu szybów i bram, we twojij potyndze straciōłch swōj czas…”
W 1930 zawarli „Szczyńście Henryka III”, a w 1933 przistōmpiyli do Aleksandra, Brada. Nazwali to Aleksander-Książątko-Brada. Duge miano, dugi bōł tyż kożdy mōj dziyń pod ziymiōm. Na tabliczce niy mieściyło sie wszyjsko, tōż grubiŏrze gŏdali po prostu: „Idymy na gruba”.
„Aleksandrze z Książątkiem i Bradą na kōńcu, trzi gruby, jedyn duch, co patrzōł ku słôńcu…”
W 1937 zmiyniyli miana szybów, a gruba Brada stała sie „Bolesławem Śmiałym”. Bolesław Śmioły… ôstatni mōj dōm. Śmioły bōłch, ale i zmachany tym cołkim wōnglowym życiym. Tam poznołch starego grubiŏrza, co gŏdoł dō mie, Skarbek: „Ty wachuj wōnglŏ, a jŏ przypilnuja, coby mie niy zasuło. I tak sie podzielymy robotōm.”
„Bolesławie Śmioły, grubo mŏja, kaj pōda, kej skōńczy sie twoja sam rola…”
A terŏz siedza sam sōm po ćmoku, bo słysza, iże Bolesława Śmiałego tyż zawrzōm. I pytōm siebie cicho, z blyndkōm przi sercu: „Kaj pōdzie Skarbnik, kej wszyjske gruby zamilknōm? Może dōm sie zasuć pod hołdōm? Może na kery parking puda wychować, a może na smyntŏrz szybów, kaj mie zapōmnōm miyndzy ajzōm? Bo przeca Duch Gruby bez gruby je ino ajnfachowym ciyniym. Starym chopym z biołōm brodōm. Odjada fōrt w zapōmniynie jak Biŏły Gandalf. Yno niy mōm kōnia… ”
A jak zawrzōm gruba na amyn..?
Sławomir Fudala
Autor dwujęzyczny, piszący po polsku i śląsku. Tworzy wiersze, opowiadania i jednoaktówki. Tłumacz poezji na język śląski. Wielokrotnie nagradzany za fraszki i limeryki. Autor dwujęzycznego komiksu historycznego.
Skomentuj